15/05/2017
Trang Đầu » Quốc Tế

Macron: những thử thách trước mặt

Từ Thức

Macron chính thức trở thành Tổng thống thứ 8 của đệ ngũ Cộng hoà Pháp Pháp. Ông Tổng thống trẻ nhất lịch sử Pháp, vừa dọn nhà vào điện Elysée sáng hôm nay, Chủ nhật 14/5, bắt đầu một nhiệm kỳ mới. Người ta đã nói tới Macron như một Kennedy, Macron muốn làm việc theo tinh thần, phương pháp Obama, thích hợp với thời đại Internet , ra khỏi sự trói buộc ý thức hệ tả, hữu đã đè nặng sinh hoạt chính trị Pháp, biến nước Pháp thành một quốc gia tụt hậu.

The Kid

Tổng thống Hollande trao chìa khóa cho một người có thể coi là con tinh thần, mà ông đã nhấc ra khỏi nhà ngân hàng Rothschild cách đây hơn 2 năm, đưa vào Elysée làm cố vấn, làm phụ tá Tổng thư ký Tổng thống phủ, Bộ trưởng Kinh Tế, với hy vọng người cộng sự viên trẻ, mặc dù không có kinh nghiệm chính trị, nhưng khả năng được nhiều người ca ngợi, sẽ giúp Hollande chuẩn bị tái ứng cử.

Hollande không bao giờ ngờ vài tháng sau phải nhường ghế cho ‘’The Kid’’ (biệt danh một tờ báo dành cho Macron). Hollande, biết mình không có hy vọng, đã quyết định không tái cử, chuyện chưa hề xẩy ra trong đệ ngũ Cộng hoà. Hollande nói Macron đã ‘’phản bội‘’ ông ta một cách có phương pháp, nhưng sáng Chủ nhật, chắc Hollande cũng hài lòng thấy mình trao tay hòm, chìa khoá cho một người gần với mình, cả về quan điểm chính trị lẫn liên hệ cá nhân, hơn là đối thủ phe hữu François Fillon, hay, bi đát hơn, Marine Le Pen, mà Hollande cho là một đại họa cho nước Pháp và Âu Châu.

Macron vẫn có ý muốn làm chính trị, nhưng những ngày chung đụng với chính giới từ hai năm qua đã khiến Macron muốn đốt giai đoạn, muốn nắm quyền, muốn dẹp các đảng phái để cải cách nước Pháp theo ý mình.

Bộ trưởng Kinh tế thời Holland, Macron soạn thảo một dự luật nhằm cải tổ luật lao động Pháp, cởi trói về mặt hành chánh rườm rà, các điều luật khắt khe (khởi đầu là để bênh vực thợ thuyền, dần dần trở thành những trở ngại cho việc tuyển mộ), để khuyến khích các xí nghiệp tích cực hơn trong việc tuyển mộ. Ở Pháp, mỗi ông Bộ trưởng Lao động, hoặc dưới áp lực của các nghiệp đoàn, hoặc muốn để lại tên mình cho hậu thế, đều đẻ ra một vài luật mới, khiến luật lao động Pháp trở thành phức tạp, không một xí nghiệp nào hiểu nổi, nếu không có chuyên viên. Bộ luật lao động của Pháp nặng ba ký lô, trong khi luật lao động Thụy Sĩ chỉ vài trang. Không ai nói thợ thuyền Pháp được bảo vệ hơn thợ thuyền Thụy Sĩ .

Dự luật ra trước Quốc hội, bị phe hữu chống, cho là không đủ mạnh, phe tả cho là quá mạnh, đã xâm phạm trắng trợn quyền công nhân. Cuối cùng Hollande và Thủ tướng Manuel Valls nhượng bộ, mặc dù cùng lập trường với Macron, và, để tránh đụng độ với nhóm dân biểu xã hội quá khích, đã trao việc bênh vực dự luật cho một Bộ trưởng Lao động, còn ít kinh nghiệm chính trị hơn Macron, bà Myriam El Khomri. Luật Khomri ra đời, vá víu, không còn gì của dự luật cũ.

Macron nói nhiều dân biểu, chính khách, trong những lần gặp riêng, cho hay hoàn toàn đồng ý với ông ta, nhưng trước công luận, đã tuyên bố nguợc lại, với lý do một người phe tả, hay phe hữu, không thể nói khác hơn đường lối của phe mình.

Macron, từ đó, đi tới kết luận phải dẹp bỏ các chính đảng quen làm việc theo kiểu cũ, nếu muốn cải cách nước Pháp. Macron nhắm cái ghế cao nhất, nhiều quyền hành nhất nước Pháp

Brigitte và Manette

Macron từ chức Bộ trưởng, lập phong trào En Marche (Lên đường) và tuyên bố ra ứng cử Tổng thống, trước sự nhạo báng của các chính khách kỳ cựu. Ai cũng nghĩ một sớm một chiều lập đảng, ra ứng cử Tổng thống là chuyện điên khùng, hay trò chơi của một con dê trẻ, háo thắng, muốn báo chí nói tới mình, để có 15 phút vinh quang trong đời, như một câu nói của Andy Warhol.

Đối thủ chính trị tìm mọi cơ hội gắn chặt Macron với hình ảnh một nhân viên ngân hàng, biết rằng người Pháp ghét thế lực tài phiệt. Những người quen biết Macron cho hay trong đời tư, hai vợ chồng Macron chỉ giao du với giới nghệ sĩ, các nhà văn.

Qua những bài phỏng vấn, Macron cho thấy ông ta có kiến thức văn hóa cao, thấm nhuần văn chương, triết học. Nhờ hai người đàn bà: bà vợ, Brigitte, cựu giáo sư văn chương và bà nội. Brigitte đọc nhiều, dẫn chồng vào thế giới khác với thế giới kinh tài.

Một người bạn nói Brigitte gọi điện thoại mỗi đêm để bàn về Chateaubriand. Nói về nước Pháp, Macron trích dẫn một hàng ngũ đông đảo những nhà văn, những triết gia. Người đàn bà thứ hai, ảnh hưởng hơn nữa với Macron là bà ngoại, Germaine Noguès, Macron gọi là Manette. Hai bà cháu gần nhau từ khi Macron còn nhỏ, suốt ngày quanh quẩn với Manette. Manette coi chuyện dạy dỗ, giáo dục đứa cháu cưng là chuyện quan trọng nhất đời mình. Macron nói từ 5 tuổi, khi ra khỏi lớp, chú nhỏ Emmmanuel chạy về nhà để Manette kèm thêm về văn phạm, lịch sử, địa dư. Và đọc sách. ‘’Tôi bỏ cả buổi đọc sách bên cạnh bà nội. Molière, Racine, Georges Duhamel, Mauric, Giono…’’. Manette cũng là một nhân vật khác thường. Mẹ mù chữ, bố làm nhà gare, biết đọc biết viết, Manette tự học, trở thành giáo viên, giáo sư, rồi Hiệu trưởng trường trung học. Ngưỡng mộ bà nội, Macron tin vào sự quan trọng của giáo dục. Ông ta nói đó là chìa khóa của tất cả , và hứa sẽ đặt giáo dục vào ưu tiên hàng đầu.

Macron khác với những chính khách cùng tuổi, chịu khó tìm hiểu, học hỏi để có một kiến thức khác hơn là kiến thức chuyên môn. Mitterrand, một ông Tổng thống có trình độ văn hoá cao, nói: ‘’sau tôi, sẽ chỉ có những kế toán viên‘’. Mitterrand lầm, Macron là người nối lại truyền thống của những nhà lãnh tụ có văn hóa, ngoài khả năng chuyên môn. Trước Mitterrand, De Gaulle là một nhà văn. Pompidou, xuất thân từ ngân hàng Rothschild như Macron, là một chuyên viên về thơ Pháp và nghệ thuật mới.

Vịt của Mitterrand, chó của Holland

Macron và Hollande đã bàn giao sáng Chủ nhật. Đây cũng là lần đầu tiên một lễ bàn giao diễn ra một ngày Chủ nhật. Người ta thường dùng hình ảnh cựu Tổng thống trao ẩn số bom nguyên tử cho tân Tổng thống trong nửa giờ bàn giao. Sự thực chỉ có chuyện trao một dãy số identifiant, để khi Tổng thống ra lệnh, giới chức quân sự biết đó là lệnh của Tổng thống, và diễn ra trong một dịp khác, giữa tân Tổng thống với bộ tham mưu quân sự. Jacques Attali, cố vấn thân cận của Mitterrand, kể: khi được trao số mật, Mitterrand đeo vào cổ, khi cởi áo, quên mất. Dinh Tổng thống phải cấp kỳ gởi người tới nhà giặt quần áo để lấy lại.

Trong một giờ bàn giao, giữa hai người, không có nhân chứng, thường thường ông Tổng thống cũ trao lại những hồ sơ quan trọng hay khẩn cấp. Cũng như những chuyện ít quan trọng hơn. Mitterrand căn dặn người kế vị, Jacques Chirac, hãy để ý chăm sóc mấy con vịt sống trong vườn phủ Tổng thống. Chirac hứa sẽ làm, nhưng sau đó con chó của Chirac đã làm thịt mấy con vịt.

Hollande chắc đã đề cập với Macron về chuyện ông muốn mang theo con chó. Con chó do một chính khách ngoại quốc tặng, trên nguyên tắc là tài sản quốc gia, nhưng Hollande thấy con chó quyến luyến, muốn làm một chuyện ngoại lệ, mang theo ngày rời chức.

Từ Hold-up tới Big bang

Macron đã thành công giai đoạn đầu: làm một cú “hold up‘’ ngoạn mục, cướp cái ghế Tổng thống trước sự ngỡ ngàng nhưng bất lực của các chính trị gia kỳ cựu, đã thay nhau làm mưa làm gió trên chính trường Pháp từ Đệ nhị Thế chiến. Sau ‘’hold up’’, tới ‘’big bang‘’. Macron không úp mở: ông ta muốn dẹp các đảng phái cũ, đã lỗi thời, để hành động theo phương pháp mới.

Big bang, Macron đã thực hiện được một phần: Sau khi thua nặng trong cuộc bầu cử, Đảng Xã hội đã tan rã. Chính cựu Thủ tướng Xã hội Manuel Valls đã tuyên bố Đảng Xã hội đã chết. Le Kid quay sang bên hữu, nếu không đánh quỵ được Đảng Cộng hòa (LR, Les Républicains), ít nhất phải làm cho đảng này yếu đi. Macron muốn một chính quyền không tả không hữu, hiện nay số chính khách Xã hội về đầu quân đã quá đông, trái lại, những người tới từ bên hữu còn quá ít.

Macron có mục tiêu số một trước mắt: nắm đa số trong kỳ bầu cử Quốc hội tháng tới. Không có đa số, ông Tổng thống sẽ bị bó tay. Muốn chiếm đa số trong kỳ bầu cử, phải có một bộ mặt quân bình, không tả không hữu, hay vừa tả vừa hữu. Những cử tri của phái cực hữu (Le Pen), hay cực tả (Mélenchon, gần 20%) chắc chắn sẽ bầu cho thần tượng của họ.

Macron chỉ trông chờ vào những người không đảng phái, những cử tri của Đảng Xã hội đã chết, và những cử tri LR, Đảng Cộng hoà, muốn cho ông Tổng thống mới một cơ hội để cải cách nước Pháp. Muốn lôi kéo cử tri LR, Macron muốn bổ nhiệm một Thủ tướng đến từ hàng ngũ LR, nhưng cho tới giờ này, chưa ai biết tên ông Thủ tướng sẽ được công bố trong những giờ hay ngày tới. Chưa ai biết kế hoạch đó có thành công hay không.

Macron muốn đưọc rảnh tay để hành động. Ông ta dùng chữ ‘’président empêché‘’ (Tổng thống bị ngăn cản) để nói về Hollande. Bị ngăn cản trong hành động, bởi đối lập, bởi nhóm tả phái trong hàng ngũ Xã hội, bởi các thế lực chính trị bốn phía.

Macron không muốn làm ‘’président empêché‘’, muốn là một ‘’président qui préside‘’ (Tổng thống hành động như… tổng thống). Muốn vậy, bằng bất cứ giá nào, phải nắm được đa số Quốc hội. Cả nước chờ kết quả cuộc bầu cử lập Pháp tháng Sáu.

Hàn gắn

Đặt mìn nổ tung chính trường Pháp, Ông Tổng thống mới còn có một trọng trách, mâu thuẫn, nhưng khẩn cấp không kém: hàn gắn những rạn nứt trong xã hội Pháp. Đó không phải là một chuyện đơn giản. Chỉ việc nghe lãnh tụ cực hữu Le Pen hay cực tả Mélenchon kêu gọi cử tri làm mọi cách để ngăn chặn Macron rảnh tay hành động, đủ hiểu trước mặt Macron không phải là một dòng sông êm đềm.

Macron được coi là một chính khách social libéral – chính khách xã hội tự do, nghiã là tự do về kinh tế, nhưng có tính cách nhân bản, xã hội. Tả phái đánh Macron về khía cạnh libéral, không quên gào trên khắp các nóc nhà chuyện ông ta xuất thân từ một ngân hàng. Phe hữu đánh Macron trên khía cạnh social, nhắc nhở cử tri Macron là sản phẩm của Holland, của Đảng Xã hội, của phe tả.

Người Pháp rất ‘’chính trị‘’. Đi làm với người Pháp hàng chục năm, bạn không biết ai theo tôn giáo nào, lợi tức bao nhiêu, vì đó là chuyện riêng, đụng tới là khiếm nhã, thiếu tế nhị; nhưng uống một ly café với ai, bạn biết ngay ông ta, hay bà ta, là tả hay hữu.

Hơn cả tả hay hữu, xã hội Pháp qua kỳ bầu cử vừa rồi chia thành nhiếu mảnh. Bài phóng sự của báo La Croix cho thấy sự rạn nứt đó. La Croix viết: Claire và Bénédicte là hai phụ nữ có nhiều điểm tương đồng, cả hai ở tuổi 40, có con cùng tuổi, cùng chung bố mẹ chồng. Claire, giáo viên, phe tả, ủng hộ Hamon, ứng cử viên Đảng Xã hội, Bénédicte, bác sĩ, hữu phái. Cả hai rất thân nhau, cho tới một bữa ăn gia đình, Bénédicte nói sẽ bầu cho Fillon, Đảng Cộng hoà. Claire nói: tôi sững sờ, thấy sự lựa chọn của Bénédicte thiệt phản động. Tôi tự nhủ là chúng tôi không chia sẻ với nhau một điều gì. Serge và Isabelle, ủng hộ Juppé, hữu phái ôn hoà, cũng bị cậu con trai, Étienne, kết án là phản động, với những chữ rất độc, rất hằn học. Kết quả là các gia đình này tránh đề cập tới chính trị trước ngày bầu cử. Và hy vọng sẽ hàn gắn sau khi đã bầu bán xong.

Trong bài diễn văn nhậm chức, Macron nói ông sẽ dành nỗ lực để thực hiện đoàn kết quốc gia, nhưng sẽ không nhượng bộ bất cứ điều gì, để cải cách nước Pháp, đưa nước Pháp tới địa vị một cường quốc, vì cả Âu Châu, cả thế giới trông chờ nước Pháp. Nhưng chuyện đó không đơn giản. Những Claire, Bénédicte, Étienne không phải hiếm trong xã hội Pháp.

Paris 14/05/2017

T.T.

Tác giả gửi BVN