11/12/2018
Trang Đầu » Dân túy

Tại sao dân túy phất lên như diều gặp gió?

Vũ Ngọc Yên

Hai sự kiện chính trị trong năm 2016  làm nổi bật sự thành công của chủ nghĩa quốc gia dân túy  và  ảnh hưởng sâu sắc  đến chính trường quốc tế:  Vương quốc Anh rút  khỏi Liên minh Âu châu  qua cuộc trưng cầu dân ý Brexit  ngày 23.06.2016  và  Cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ  ngày  08.11.2016 – Thương gia địa ốc Donald Trump trở thành Tổng Thống Mỹ  nhờ phiếu  cử tri đoàn (electoral college) mặc dù thua phiếu phổ thông (popular vote).

Hai thành quả này đã làm hồi sinh các thây ma  quốc gia chủ nghĩa  vốn bị chôn vùi sau thế chiến thứ Hai. Nhiều chiến dịch bài ngoại, chống di dân, tị nạn được  các chính đảng, hội đoàn phân biệt chủng tộc và phái tính phát động rầm rộ khắp nơi.

Ở Âu châu, đặc biệt tại các quốc  gia Đông Âu, các chính đảng dân túy  quốc gia bất kể khuynh hướng chính trị tả hay hữu bỗng nhiên đạt được tỷ số phiếu đáng kể trong những  cuộc bầu cử nghị viện. Hiện nay phong trào dân túy phất lên như „diều gặp gíó“.

Tại sao dân túy quốc gia lại phát triển được?

Dani Rodrik, 61 tuổi người Thổ Nhĩ Kỳ, Giáo sư đại học Harvard  lý giải hiện tượng bằng tam nan luận „Trilemma“.

Một trong những người đầu tiên dùng tam nan luận là triết gia Hy lạp Epikur.

Ông đưa ra câu hỏi: Thượng đế có thể vừa tốt và vừa toàn năng được không?

Epikur nhận xét:

Trường hợp thứ nhất: Thượng đế có ý muốn cản trở  điều ác, nhưng lại bất lực. Như vậy ngài không toàn năng.

Trường hợp thứ hai: Thượng đế có khả năng ngăn điều ác, nhưng ngài không có ý muốn. Như vậy ngài không tốt.

Trường hợp thứ ba: Thượng đế vừa có ý muốn và có khả năng cản ngăn điều ác. Vậy thì tại sao điều ác còn duy trì?

Tương tự Tam nan luận của Epikur, Rodrik cũng đặt ra trong tác phẩm „The  Globalization  Paradox” (Toàn cầu hóa – Nghịch lý)  ba luận đề dân tộc tự quyết phát triển dân chủ  và  thương mại  không biên giới mà theo ông  ba vấn nạn này không tương hợp với nhau.

Câu hỏi được đặt ra là Liên minh Âu châu (EU) liệu có thể liên kết giao lưu không biên giới trong mọi lãnh vực và các quốc gia thành viên vừa giữ chủ quyền và vừa duy trì nền dân chủ được không?

Theo ông „Chúng ta không thể vừa muốn phát triển dân chủ, duy trì quyền dân tộc tự quyết laị muốn  toàn cầu hoá kinh tế. Khi chúng ta muốn toàn cầu hoá thì chúng ta hoặc phài bỏ chủ quyền quốc gia hoặc phát triển dân chủ. Khi chúng ta muốn duy trì và phát triển dân chủ thì phải chọn lưạ giũa chủ quyền quốc gia và hội nhập kinh tế quốc tế. Và khi chúng ta muốn gìn giữ chủ quyền quốc gia, quyền dân tộc tự quyết thì phải chọn giữa phát triển dân chủ và toàn cầu hoá…

Liên kết, toàn cầu hoá có nghĩa tạo ra phồn vinh, nhưng nếu quốc gia không điều chỉnh và định hướng, việc này sẽ ảnh hưởng đến quyền dân tộc tư quyết và chế độ dân chủ. Theo Rodrik tam nan luận không đòi phài bỏ điều này hay điều nọ mà phải chọn ưu tiên. Trước chủ quyền quốc gia, rồi kinh tế toàn cầu  hay trước dân chủ rồi toàn cầu. Thị trường sẽ họat động không hiệu quả nếu không có những quy định nhà nước rõ ràng. Hội nhập kinh tế khó có thể được người dân chấp nhận nếu không có hội nhập chính trị sâu rộng. Duy trì tình trạng bất căn bằng sẽ làm dân chủ mất ý nghĩa.

Theo Rodrik, Liên minh Âu châu  gặp khó khăn trong  tam nan chọn lưạ. Vì chủ trương phát triển kinh tế, thương mại tự do, EU đòi hỏi các quốc gia thành viên phài chuyển nhượng nhiều thẩm quyền và giới hạn quyền tự quyết.

Dựa vào điểm này phe dân túy hữu khuynh kết án sự thông thương không biên giới về hàng hoá, dịch vụ, nhân công và tư bản làm cho quốc gia mất chủ quyền và quyền kiểm soát. Còn phe dân tuý tả khuynh chỉ trích thương mại tự do không kiểm soát dẫn đến các hậu quả thất nghiệp, bất công giầu nghèo, bất lợi cạnh tranh, giàm thiểu tiêu chuẩn xã hội và môi sinh. Trong cuộc trưng cầu dân ý tại Vương quốc Anh, các phe dân túy hữu khuynh đòi chính quyền phài rút khỏi EU để giành lại quyền kiềm soát: „Take back control“. Tại Mỹ, Trump cũng đưa ra khẩu hiệu Mỹ trước hết „America first“, chống toàn cầu hoá và quy trách nhiệm nước Mỹ  suy vong  cho  thành phần tinh hoa chính trị và kinh tế  trong nước.

Rodrik không chống toàn cầu hoá và thương maị tự do, nhưng nêu ra những vấn đề nghiêm trọng trong việc chọn lựa thực hiện tam nan. Phong trào dân túy đã khai thác những điểm tiêu cực của toàn cầu hoá ảnh hưởng đến chủ quyền quốc gia và hệ thống dân chủ để kích động cử tri bài ngoại và chống guồng máy lãnh đạo đất nước.

Phong trào dân tuý quốc gia chủ trương bác bỏ nền dân chủ tự do hiện đại, một mô hình  xăy dựng trên nhân quyền, phân quyền, pháp trị, tự do báo chí và tự do hội đoàn. Họ đòi hỏi ý dân phải được thể hiện qua các cuộc trưng cầu dân ý nhằm phi chính đáng hoá tính đại diện trong hệ thống dân chủ đại nghị. Sự trỗi dậy của chủ nghiã dân túy quốc gia cực đoan không chỉ đơn thuần là sự bất tín nhiệm đối với giai tầng lãnh đạo kinh tế chính trị, mà còn biểu hiện sự  mong  chờ  một lãnh tụ mạnh bạo  như Tập Cận Bình, Vladimir Putin hay Donald Trump. Tại  Âu châu và nhiều nước khác,  các tổ chức  dân túy mị dân  hiện nay  đang là mối họa cho nền dân chủ tự do.

V.N.Y.

Tác giả gửi BVN