Một vụ án tốn nhiều giấy mực trước đó là vụ “Xác chết không đầu”. Nếu liên hệ giữa hai tội ác dã man này thì: Xét về học vấn, sinh viên Nguyễn Đức Nghĩa hơn đứt cựu học sinh cấp II Lê Văn Luyện. Xét về môi trường dung dưỡng và khởi tạo tội ác, đất cảng Hải Phòng bao giờ cũng xoa đầu đứa em út ít xa xôi, heo hút Bắc Giang. Vậy có điểm gì chung giữa hai vụ xuống tay kinh hoàng này? Và còn với rất nhiều những hành vi man rợ nhất quyết không cho tiếng nói lương tâm có mảy may chút cơ hội can thiệp đã và đang xảy ra nhan nhản trong xã hội gần đây nữa?

Giáo dục là sự nghiệp của toàn dân, ai cũng biết thế, lãnh đạo càng phải thuộc. Song cái sự “thuộc” đó mấy năm nay biến thái thành hàng loạt toan tính nổi và “chìm” của những người lớn. Trực tiếp phát biểu khai giảng, đánh trống trước rừng cờ hoa và ống kính phóng viên… còn chiêu PR nào hiệu quả hơn?! Thế là thay vì dự ở một trường, có vị lãnh đạo địa phương xuất hiện ba, bốn lần trên đài truyền hình với một cách thức giống nhau: phát biểu và đánh trống! Còn với các trường, có sắp xếp lại ngày khai giảng để đón cấp trên dù hơi phiền toái thì vẫn… nên cố. Lý do không chỉ vì các nguồn kinh phí từ ngân sách trong thời gian tới, mà còn là “tăng thương hiệu” khi có VIP đến… đánh trống! Với cha mẹ học sinh thì hiểu rõ, có lãnh đạo cao đến đánh trống đồng nghĩa với việc “giá” xin một suất vào trường ấy năm tới sẽ cao hơn…

Nói tóm lại, thói ăn nói thô lỗ, xấc láo và lưu manh của các quan chức Trung Quốc (từ quan chức ngoại giao đến quan chức quốc phòng) là biểu hiện của một nền giáo dục xuống cấp và vô đạo đức. Được rèn luyện trong hệ thống đó cùng với thừa hưởng gien thô lỗ và du côn của cha ông họ, họ trở nên những kẻ đau khổ và cô đơn trên trường quốc tế. Hiểu được “căn bệnh” đó, tôi thấy rất đồng ý với nhiều người có kinh nghiệm “mềm nắn rắn buông” khi đương đầu với Trung Quốc, nhưng tôi muốn thêm rằng chúng ta tỏ ra “rắn” cũng chưa đủ, mà phải tỏ ra tôn trọng dân mình. Nếu người Việt không tôn trọng người Việt thì ai tôn trọng người Việt?

Nói một vài điều về lịch sử để thấy rằng chúng ta, con cháu ngày nay rất chóng quên lời dạy của tiền nhân. Nhìn thấy cái lợi con con trước mắt mà quên cái hiểm họa nghìn đời.
Các nước phương tây như Mỹ, Anh, Pháp người ta tạo điều kiện cho các nhà khoa học, các nhà tư bản lắm tiền nhiều của định cư, sinh sống lâu dài. Người Việt Nam giỏi giang ra nước ngoài sinh sống không ít, như Ngô Bảo Châu, như Đặng Thái Sơn… Thậm chí có người một trăm phần trăm dòng máu Việt còn làm Phó Thủ tướng Đức. Vậy tại sao chúng ta lại nhập khẩu thợ thuyền kể cả người lao công quét rác?
Câu nói “nước mất, nhà tan” ai cũng biết nhưng câu nói “mất giống thì mất nước” chắc ít người để ý.

Mới hơn thì chắc chắn rồi. Chả lẽ với ngần ấy tiền mà cuối cùng chẳng có gì mới? Tuy nhiên tốt hơn thì còn phải kiểm chứng trong quá trình thực hiện. Nhiều khi cái mới lại không tốt và cái tốt thì không mới!
Nếu các bạn là người có quyền quyết định thì các bạn sẽ chọn việc làm nào để tiêu cho hết số tiền bảy mươi ngàn tỉ đồng ấy? Xin nhớ là chỉ những việc làm cho ngành Giáo dục thôi đấy, vì số tiền ấy lấy trong nguồn kinh phí dành cho Giáo dục.
Còn nếu tôi có quyền thì tôi sẽ dùng số tiền ấy vào ba việc: một là xây 1.000 ngôi trường mới (mỗi cái 30 tỉ thôi), hai là phát không SGK cho mọi học sinh trong 5 năm tới, ba là tăng lương cho thầy cô giáo (mỗi người một năm thêm 10 triệu) trong 4 năm tới!!! Thế là vừa hết nhẵn 70000000000000 đồng nhé! (Các bạn chú ý: sau con số 7 là 13 con số 0).

Nói cho công bằng, có những phản ứng lại với nhận xét của Hồ Ngọc Đại cũng là chính đáng thôi. Vì trong năm sáu chục năm, những điều ngành Giáo dục đã gây dựng được trong ngạch sư phạm thật quá to lớn. Bây giờ đây, hình như chúng ta đã có tới trên dưới một trăm trường sư phạm. Nhưng mừng cho thành tựu to lớn đó về số lượng thì cũng lo cho nó về chất lượng. Chỉ một chi tiết sau đủ nói nhiều điều. Đã biết bao nhiêu năm, ngành Giáo dục có một câu nói đi nói lại như thành khẩu hiệu “Sư phạm đi trước một bước”. Thế nhưng, đã có khi nào sư phạm đi trước được một bước? Và nếu có đi trước, thì cái “bước” ấy là bước gì và cách đi của cái “bước” ấy như thế nào?
Nói tới vấn đề đào tạo sư phạm, chúng ta đứng trước ít nhất một vấn đề kép: nội dung đào tạo sư phạm và cách thức triển khai nội dung đào tạo sư phạm ấy.

Mẹ vốn không định cho con đi biểu tình với mẹ hôm nay. Người đàn ông chân (vẫn còn) ngắn của mẹ mới 3 tuổi rưỡi, mẹ chỉ muốn đưa con đến những nơi như công viên Thống Nhất (để con chơi cưỡi ngựa đu quay), hay công viên Yoyogi (để con nhặt cánh hoa anh đào chơi và ấp lên đôi má non tơ của con). Cho đến giờ, mẹ vẫn cố bảo vệ tâm hồn nhạy cảm của con khỏi tất cả những gì liên quan đến bạo lực, dù chỉ là hình ảnh một khẩu súng trong phim hoạt hình.
Biểu tình (dù ôn hòa) ở VN vẫn là một việc mạo hiểm ở nhiều cấp độ. Và ngay cả khi không có gì nghiêm trọng xảy ra, thì mẹ cũng không muốn con phải nhìn thấy mẹ và những người biểu tình bị bao vây, xua đuổi, xô đẩy, bởi rừng các chú công an, cảnh sát cơ động với súng ống, dùi cui (Các chú trông lại đáng sợ, chẳng hề giống hình các chú cảnh sát trên áp phích mình vẫn thấy, hic).

Hãy trân trọng và “nhân” ra “hộp thư mở” như hai trường Tiểu học Cần Thơ đang làm. Việc đó vô cùng giản dị, không tốn kém, trường nào cũng làm được. Trường Tiểu học làm được, Trung học, Đại học càng làm tốt. Từ “hộp thư” sẽ có nhiều sáng kiến cho học sinh, sinh viên “được mở mồm ra” (ý của Bác Hồ). Đó là việc sơ đẳng, đầu tiên của dân chủ hóa nhà trường. Từ “Một có” hy vọng sẽ có nhiều hơn những đàm thọai trong dạy học, đối thoại trong việc giải quyết các vướng mắc, xung đột, tranh luận trong khoa học, lối sống… Không thể dùng bạo lực để giải quyết bạo lực học đường! Chỉ có sự bao dung, đối thoại trong tình yêu thương, tôn trọng, lắng nghe các bên mới có giải pháp mang tính giáo dục, bền vững.

Sau cha, mẹ thì thầy giáo, cô giáo là những từ cao quý nhất mà người ta có thể dành tặng cho nhau. Trong “tam cương” của xã hội phong kiến, thậm chí sư (người thầy) còn được xếp trước phụ (người cha), chỉ phải xếp sau quân (nhà vua). Nếu vẫn giữ thứ tự ấy thì ngày nay, ở những nơi không còn vua như Việt Nam ta, rõ ràng vị trí đầu tiên thuộc về người thầy.

Tôi hoàn toàn đồng ý với quan điểm hệ thống giáo dục sẽ đào tạo một con người như thế nào? Tôi muốn bổ sung thêm trong điều kiện hiện nay thì Việt Nam càng phải nghĩ nhiều hơn đến triết lý giáo dục. Bên cạnh đó, triết lý giáo dục không phải là vấn đề của riêng Bộ GD – ĐT mà nó là hệ thống con nằm trong “hệ thống lớn” hơn. Muốn xây ngôi nhà tốt thì toàn bộ nguyên liệu, thiết kế, trang trí phải tương ứng với ngôi nhà đó.