Tôi biết chữ khá sớm, hình như lúc mới 5 tuổi. Ban đầu chắc Bố Mẹ tôi chỉ dạy chơi trong cảnh sống tản cư không có việc gì làm, nhưng sau đó, ở đâu cũng có phong trào bình dân học vụ xóa nạn mù chữ, thấy chữ viết khắp nơi, trên tường, trên các phên nứa, tấm cót ngoài chợ… Hơn nửa thế kỷ dã qua, tôi vẫn có ấn tượng không phai mờ về những tấm khẩu hiệu treo khắp nơi ở Thanh Cù (Phú Thọ) những năm kháng chiến. Khẩu hiệu kêu gọi kháng chiến, kêu gọi tăng gia sản xuất… được viết bằng than đen trên các nong, nia, mẹt… quét vôi trắng, treo khắp nơi. Chữ viết có khi là chữ in, có khi là chữ thường, nhưng chữ nào cũng ngay ngắn, đúng chính tả, và đẹp nữa. Người viết chắc chỉ có trình độ tiểu học, nhưng chỉ qua một việc nhỏ cũng thấy được chất lượng của nền giáo dục cũ. Thế là cứ thấy là đọc, được khen lại càng thích đọc, thế là biết đọc. Còn viết thì hình như chậm hơn.

Trong buổi trò chuyện mở rộng về giáo dục cuối tuần qua, nhà giáo Phạm Toàn đã đề cập đến những chủ đề nóng như: Thế nào là nhà trường hiện đại? Thế nào là tự học – tự giáo dục? Làm sao giúp trẻ có khả năng tự học ngay từ những buổi học đầu tiên? Phương pháp học tập mà Cánh Buồm đề xuất có ích lợi gì cho trẻ em? Làm sao để ứng dụng phương pháp này?

Hôm qua, tự nhiên dở người xem Thời sự VTV lúc 19h, chuyên mục “Dân hỏi, Bộ trưởng trả lời”, thấy Bộ trưởng – Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc Giàng Seo Phử giả lời phóng viên về tình trạng trường lớp rách nát, học sinh đói ăn – thiếu mặc trên vùng cao biên giới, nghe xong, phải tắt ngay tivi và uống nước lạnh, kẻo đập màn hình mất toi cái để xem HBO -Cinimax sau này…

Trong khuôn khổ chương trình này, nhóm Cánh Buồm đã tặng tủ sách Tiết thực (Đại học FPT) 420 cuốn sách giấy. Trong ngày 20/4, tại Văn Miếu, Cánh Buồm sẽ tổ chức trao sách cho chương trình Tủ sách Phụ huynh do anh Nguyễn Quang Thạch khởi xướng, đồng thời tặng sách cho các cá nhân đã đăng ký trên website http://canhbuom.edu.vn/ trước ngày 15/4/2013.
Chương trình này như một lời tri ân của Cánh Buồm tới những người đã âm thầm góp gió cho Cánh Buồm trong những năm qua. Hy vọng sau chương trình này, sẽ có nhiều bạn nhỏ được tiếp cận với chương trình Giáo dục Hiện đại và ngày càng say mê, hào hứng học tập hơn.

Sau 14 tháng thí điểm mô hình gây quỹ 20.000 đồng/tháng từ người Việt Nam để xây dựng các Tủ sách Nông thôn tại vùng mục tiêu chính là huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình; và để đo lường các hiệu ứng xã hội dựa trên các yếu tố giả định được đưa ra trong tiến trình “Từ Sách cho nông thôn đến Sách hóa nông thôn” nhằm đưa ra chiến lược hành động tổng thể giải quyết tình trạng thiếu sách ở nông thôn và khuyến đọc trong 5 năm tới, thông qua các trang mạng xã hội, các kênh truyền thông để nối kết và thúc đẩy các nguồn lực xã hội, nguồn lực của Việt ở nước ngoài và một số bạn bè quốc tế, chúng tôi đã thu được các kết quả đúng như dự kiến.

Về bản Dự thảo sửa đổi Hiến Pháp năm 1992, đã có nhiều ý kiến phong phú đề cập nhiều nội dung đáng suy ngẫm với tình hình thế giới và Việt Nam hiện nay. Ý kiến chủ đạo của tôi là cố gắng và phải giữ gìn bằng được những gì mà Hồ Chí Minh đã làm cho dân tộc ta, những gì liên quan đến trước thời Hồ Chí Minh, xin không bàn, sau Hồ Chí Minh, ta phải xem lại, nhưng không phải ở đây. Riêng lĩnh vực giáo dục – đào tạo, các tư tưởng của Hồ Chí Minh về giáo dục, theo thiển nghĩ của tôi là tiến bộ, đúng đắn và thích hợp với hoàn cảnh Việt Nam. Vì vậy, trong văn bản này tôi tập trung vào những điều liên quan tới giáo dục đào tạo.

Cuối năm âm lịch, tiết trời thường rét, mỗi đợt gió mùa về thường kéo theo những cơn mưa không lớn nhưng làm đậm hơn cái rét. Đám đàn ông dễ tìm nhau bên nồi nước chè tươi vừa nấu, ấm trà mới pha, phin café nhỏ tí tách, chén rượu gạo quê, điếu thuốc lá thơm hay bi thuốc lào đậm đà. Đám các bà các chị nhiều khi túm tụm dưới bếp, ngoài hiên, vừa làm đồ ăn gì đó cho mọi người, vừa rỉ rả câu chuyện. Những câu chuyện tìm đến chia sẻ cuối năm thường là về ước muốn trong năm qua đã đạt được những gì, cho cha mẹ ông bà, cho vợ chồng con cháu, cho anh em họ hàng, cho gia tộc làng xã, và cho con người và đất nước Việt Nam nữa.

Thời gian gần đây khái niệm “giáo dục khai phóng” được sử dụng nhiều. Có lẽ những người đầu tiên dùng nó đã mượn hoặc dịch từ khái niệm của Paulo Freire: “éducation libératrice”. Đây là một giả định, bởi muốn khẳng định phải có các khảo cứu cần thiết mà người viết bài này hiện tại chưa thực hiện được.

Chương trình giáo dục chuẩn từ phổ thông đến đại học đều chưa có, chưa được phê duyệt ở cấp quốc gia về nội dung chương trình cần giảng dạy mà đã vội vàng biên soạn SGK. Ở bậc phổ thông, học sinh bội thực vì sách, ở bậc đại học thì sinh viên đói sách và học chay triền miên. Nghịch lý này tồn tại từ khi ta đổi mới cải cách giáo dục đến nay. Lỗi không có chương trình và SGK chuẩn là lỗi hệ thống của Nhà nước ta nhiều thập kỷ qua.

Đây là góp ý đầu tiên, khó thực hiện nhất nhưng cần phải làm trước nhất và kiên trì. Bài trừ ngay tham nhũng trong bổ nhiệm, phân nhiệm sở, chuyển đổi nơi công tác. Dẹp ngay những thứ dối trá, hình thức, núp bóng như thi đua, sáng kiến kinh nghiệm. Tháng 6 năm 2010, tại Hội thảo chống tham nhũng trong giáo dục do Thụy Điển tài trợ (1), bà Marie Ottosson nói: “Mục tiêu trở thành nước có thu nhập trung bình của ViệtNam khó thành hiện thực nếu hệ thống giáo dục còn tham nhũng”.