Về quan hệ kinh tế Mỹ – Trung, Tổng thống Hoa Kỳ đã ca ngợi những cố gắng của Trung Quốc trong việc thả nổi dần dần tỷ giá đồng nhân dân tệ, đồng thời khuyến cáo Trung Quốc nên nỗ lực hơn nữa trong việc điều chỉnh đồng nhân dân tệ theo thị trường, và đặc biệt là tạo điều kiện cho các doanh nghiệp Hoa Kỳ tham gia vào thị trường Trung Quốc. Tổng thống Obama cũng nhấn mạnh đến vấn đề nâng cao việc bảo vệ tác quyền là điều đã được hai phía cùng trao đổi.

Câu hỏi đầu tiên của cánh nhà báo Mỹ là câu hỏi về nhân quyền. Câu trả lời đầu tiên của Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama ngay sau thượng đỉnh Mỹ – Trung cũng là nhân quyền. Tránh né đầu tiên của Chủ tịch Nhà nước Trung Quốc Hồ Cẩm Đào cũng là chuyện… nhân quyền.

“Việt Nam may mắn có rất nhiều nước cùng chia sẻ lợi ích và mối quan tâm đến Việt Nam. Vì thế, nếu Việt Nam tận dụng được những mối quan hệ tốt đó, Việt Nam không việc gì phải lo lắng cho dù nước láng giềng của Việt Nam là một siêu cường như Trung Quốc”. GS Stephen Walt bình luận trong buổi bàn tròn trực tuyến trên VietNamNet chiều 17/01.

Chuyến công du Trung Quốc đầu tiên của một Tổng thống Mỹ, Richard Nixon từ 21 đến 28/2/1972, đã là một bước ngoặt lịch sử không chỉ cho quan hệ Mỹ – Trung Quốc. Gần hai năm sau, Hoàng Sa của Việt Nam rơi vào tay Trung Quốc, cho dù trước kia đây là nơi quân Trung Quốc chỉ có thể lò dò đến như những tên trộm đêm (xem “HOÀNG SA 1956, KHI “ĐƯỜNG LUỠI BÒ” CHƯA RA ĐỜI!”).

Sau chuyến đi thăm Trung Quốc của Bộ Trưởng Quốc Phòng Hoa Kỳ Robert Gates vào tuần lễ trước, đã có ý kiến cho rằng chuyến đi này của ông Gates thành công lớn và Trung Quốc đã buộc phải nhượng bộ với Mỹ nhiều vấn đề quan trọng trong đó có vấn đề đầu tư phát triển quốc phòng, vấn đề biển Đông và vấn đề phát triển vũ khí tối tấn như máy bay tàng hình, tên lửa tấn công tuần dương hạm v.v. Người ta cứ tưởng là Trung quốc buộc phải nhún nhường, lúng túng thanh minh với Mỹ vì sợ căng thẳng quan hệ giữa hai nước, nhất là vì Mỹ vẫn là cường quốc hơn hẳn Trung Quốc về mọi mặt.

Hôm qua, Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào đã đến Hoa Kỳ mở đẩu một chuyến viếng thăm kéo dài 2 ngày. Sau bữa ăn tối hôm qua giữa lãnh đạo Trung Quốc với Tổng thống Barack Obama và một số ít nhân vật thân cận, hôm nay, Nhà trắng trải thảm đỏ đón tiếp ông Hồ Cẩm Đào, với những nghi thức đặc biệt dành cho những chuyến viếng thăm cấp Nhà nước long trọng nhất.

Báo Mỹ cũng đưa tin đây là lần đầu tiên, một Tổng thống Hoa Kỳ tiếp nguyên thủ quốc gia của một nước đang giam cầm người được giải Nobel Hòa bình.
Không chỉ vì các giới vận động nhân quyền kêu gọi Tòa Bạch Ốc phải có thái độ với Trung Quốc, mà nhân quyền nay đã là một phần trong chiến lược toàn cầu của Hoa Kỳ.
Do đó, dù đối thoại nhân quyền với Trung Quốc dịp này là một cách làm ‘khá rủi ro’, theo báo Washington Post, Tổng thống Obama vẫn có kế hoạch nêu ra.

Chúng tôi tin rằng mối bang giao giữa Hoa Kỳ và Việt Nam có thể sẽ bị ảnh hưởng nếu buổi quốc tiệc này được tiến hành để đón ông Hồ Cẩm Đào vào ngày 19 tháng Giêng năm 2011. Chúng tôi cũng tin rằng người Việt ở khắp nơi sẽ rất thất vọng nếu buổi tiệc này sẽ diễn ra và xem đó là một hành động tiêu biểu cho việc Hoa Kỳ bỏ rơi những cam kết đối với Việt Nam cũng như cả vùng Đông Nam Á.

GS Stephen Walt khẳng định ngay từ đầu rằng ông có đôi chút “bi quan” về sự lớn mạnh không ngừng của Trung Quốc, bởi e ngại rằng “mối quan hệ cộng sinh Trung Mỹ có thể khó giữ vững và bị thay thế bởi nguy cơ xung đột”.
Quan điểm này của một người theo trường phái hiện thực trong quan hệ quốc tế như GS Walt là điều dễ đoán trước. Những nhận định của ông vẫn mang hơi hướng của một nhà nghiên cứu luôn coi lợi ích là yếu tố chính chi phối chính sách đối ngoại quốc gia.

Mục đích chuyến công du của ông Gates là tìm kiếm sự giúp đỡ của Trung Quốc trong việc kiềm chế hành động từ Triều Tiên và cải thiện quan hệ quân sự Mỹ – Trung. Bắc Kinh đã ngừng các trao đổi quân sự với Mỹ hầu hết trong năm 2010 khi Tổng thống Barack Obama thông qua gói bán vũ khí trị giá 6,4 tỉ USD cho Đài Loan trong tháng 1 năm ngoái.