Việt Nam đang bắt đầu triển khai những bước đầu tiên trong dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân tại Ninh Thuận. Đây là một quyết định nguy hiểm về nhiều mặt, có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng trong tương lai vài chục năm tới. Xin phân tích nhiều khía cạnh liên quan và kính mong những người có trách nhiệm xem xét.

Xây dựng nhà máy hạt nhân rõ ràng có nguy cơ về môi trường và sức khỏe con người (thậm chí chưa có giải pháp xử lý chất thải), cho nên công ty điện lực lựa chọn địa điểm nào ít tài nguyên công nghiệp, ít công việc để xây dựng nhà máy, nói với người dân vùng đó sẽ có việc làm, nhiều tiền… Thật ra, người dân cũng có việc làm, nhưng họ phải trả giá quá đáng, sức khỏe luôn luôn bị đe dọa, và khi có gì xảy ra thì bị đánh mất quê hương vĩnh viễn…

Theo dõi tin tức báo chí VN thì sự bảo đảm an tòan hạt nhân này hòan tòan dựa trên những lời tuyên bố của chính phủ Nga và những người đại diện Tập đoàn Rosatom, người bán món hàng “nhà máy điện hạt nhân” cho VN.
Trên nguyên tắc, trước khi Quốc hội và Chính phủ VN lấy quyết định và ký kết vay Nga 10 tỷ USD với “lãi suất ưu đãi” như Sergey A. Boyarkin – Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Rosatom tuyên bố hôm 9/2/2012, để du nhập công nghệ năng lượng hạt nhân, một nguồn năng lượng chứa đựng nhiều tiềm năng nguy hiểm vào Việt Nam, một quốc gia chưa có hạ tầng và nhân lực thích hợp, thì theo đúng lương tâm và tinh thần trách nhiệm, chính phủ đã phải tối thiểu điều tra kỹ lưỡng về công ty được giao trọng trách cung cấp món hàng này!

Trên các phương tiện thông tin đại chúng đã có khá nhiều ý kiến đề nghị hạ mực nước để xử lý rò rỉ vì mực nước thượng lưu đập là tác nhân chính (không phải là nguyên nhân), là đối tượng chính gây ra rò rỉ. Hiện nay EVN đã quyết định hạ mực nước hồ xuống mực nước chết để xử lý rò rỉ. Chúng ta hoan nghênh việc làm này. Với các kinh nghiệm xử lý thấm và rò rỉ các loại đập như đã nói ở trên trong quá khứ, việc xử lý sự cố này có lẽ không phải là quá phức tạp đối với EVN.

Nếu như là kiến nghị của Hội thì chúng tôi sẽ mời chuyên gia lại và các chuyên gia của chúng tôi làm một cái hội thảo và cái hội thảo đó sẽ đúc kết ra một kiến nghị. Kiến nghị đó là của Hội và tôi là Chủ tịch Hội sẽ thay mặt Hội ký cái kiến nghị đấy. Khi có kiến nghị đấy thì chúng tôi sẵn sàng viết thư xin gặp Thủ tướng để trình bày cái kiến nghị của Hội.
Thế nhưng mà trong trường hợp hiện nay là tôi chỉ mới kiến nghị theo tư cách cá nhân là công dân Nguyễn Bách Phúc, chứ tôi chưa nói đến cái Hội này, nhưng có mở ngoặc ra tôi là Chủ tịch Hội Tư vấn Khoa học Công nghệ & Quản lý TP HCM, tôi còn là Viện trưởng của Viện Điện tử Tin học TP HCM. Đấy, vấn đề là như thế ạ.

Đập Sông Tranh 2, cách Tam Kỳ (Quảng Nam) 60 km, là một đập trọng lực bê tông dằm lăn (RCC gravity), có chiều cao 96 m, dài 640 m. Với một diện tích thủy vực 11000 km2, dung tích hồ chứa 730 triệu m3 nước, thuộc loại lớn nhất miền Trung. Công suất thiết kế 2 tổ máy thủy điện là 190 MW. Vốn đầu tư trên 5000 tỷ đồng. Công trình bắt đầu hoạt động vào cuối năm 2010. Từ cuối năm 2011, người ta đã phát hiện các vết nứt, rò rỉ trên thân đập. Kỹ thuật bê tông dằm lăn, ít hao nước và xi măng, xuất hiện vào năm 1978, với mục tiêu làm giảm kinh phí và thời gian xây cất, nhưng dễ gây tai nạn nếu thi công cẩu thả, không đúng tiêu chuẩn kỹ thuật.

Tham dự đoàn công tác còn có Cục trưởng Cục Kiểm định nhà nước về chất lượng công trình xây dựng Lê Quang Hùng, đặc phái viên của Chính phủ về năng lượng điện Thái Phụng Nê cùng lãnh đạo tỉnh Quảng Nam và chính quyền huyện Bắc Trà My.
Cũng như các buổi khảo sát trước, báo chí không được tham dự và mọi con đường vào khu vực này đều bị khóa kín. Nguồn tin của Tuổi Trẻ cho biết sau hơn một giờ khảo sát các đường hầm chính trong thân đập bị rò rỉ nước, đoàn công tác có cuộc họp kín tại nhà điều hành của Ban quản lý dự án thủy điện 3.

Một thời gian ngắn sau khi hoạt động, đập thủy điện Sông Tranh 2 ở huyện Trà My, tỉnh Quảng Nam đã có vết nứt. Hai bên chính quyền và các chuyên viên đưa ra nhiều ý kiến khác nhau về lý do, giải pháp và trách nhiệm. Tính mạng, tài sản của người dân khu vực hạ lưu con đập này có bị ảnh hưởng hay không? Câu hỏi này một lần nữa cũng được chính quyền và giới chuyên viên nhận xét khác nhau.

Vấn đề bức xúc nhất mà hàng triệu người dân quan tâm hiện nay là phải nhanh chóng trả lời câu hỏi: Quyết định thế nào trước mối đe dọa sinh mạng của hàng vạn người dân? Vẫn cứ tiếp tục tích nước trong hồ? Hay lập tức xả cạn nước hồ?
Và một câu hỏi gắn chặt với câu hỏi trên là: Ai có đủ thẩm quyền ra quyết định? Người ra quyết định chịu trách nhiệm thế nào trước sinh mạng của hàng vạn người dân?

Ngày 26/03/2012, tập đoàn điện lực TEPCO thông báo cho ngưng hoạt động lò phản ứng cuối cùng TEPCO đang khai thác. Đó là lò số 6 tại nhà máy điện hạt nhân Kashiwazaki-Kariwa, trung bắc Nhật Bản.
Hiện tại trên toàn quốc chỉ còn một lò số 3 tại nhà máy điện hạt nhân Tomari ở Hokkaido hoạt động. Thế nhưng đến đầu tháng 5 sắp tới lò phản ứng cuối cùng này cũng sẽ phải tạm ngưng để kiểm tra định kỳ.