Bài toán xung đột lợi ích không thể bị động trông chờ vào lời giải đạo đức dân biểu. Cơ cấu đại biểu cần phản ánh đa dạng hơn nữa, để những giai tầng, tiếng nói, lợi ích khác nhau trong xã hội có cơ hội xuất hiện, để trên cơ sở bức tranh nhiều màu sắc đó, lợi ích của đa số người dân được lựa chọn. Ở góc độ này, một luật về hội hay luật về lập hội sẽ tạo điều kiện cho sự ra đời những mảnh ghép của bức tranh.

Dư luận trong nước hiện đang bức xúc trước việc một số đại biểu trong Quốc hội kỳ này có trình độ chưa xứng tầm để đại diện cho nhân dân, cũng như hành động vì lợi ích nhóm hoặc từ các động cơ riêng, thay vì để bảo vệ lợi ích của người dân.
Vừa qua dư luận trong nước hết sức xôn xao vì phát biểu của đại biểu Huỳnh Hữu Phước tại Quốc hội, đề nghị loại bỏ Luật lập hội và Luật biểu tình khỏi danh sách dự án luật. Ông này đưa ra nhiều lập luận và dẫn chứng mà nhiều người cho là sai lạc, và theo ông thì do dân trí Việt Nam còn thấp, nên không cần có luật biểu tình.

ó một nỗi niềm mà kẻ dân đen như tôi tự vướng vào một cách vô duyên. Ấy là qua ông, người ngoại quốc nghĩ gì về ViệtNamnhỉ? Tôi không nói “đánh giá” Quốc hội CHXHCNVN – nếu họ muốn làm việc ấy thì chẳng cần đến “sự kiện” này của ông. Tôi e họ “đo” dân trí ViệtNam, bởi thông thường thì ĐBQH là những phần tử tinh tuý của dân tộc, của đất nước, về nhân cách, về hiểu biết, về trình độ mọi mặt. Vậy, dân trí Việt Nam cao đến đâu?

Một người không nắm được kiến thức cơ bản về chính trị thì không thể đủ tư cách để bàn về chuyện lớn nhất – quan trọng nhất là lập pháp. Thiết nghĩ rằng sau chuyện ông Nghị Hồng với Luật nhà văn “chẳng biết đưa ra để làm chi”; ông nghị Phước vi hiến ngang nhiên như thế, Quốc hội cần phải có chế tài nghiêm khắc với nghị sĩ nước ta kẻo đa số dân chúng bây giờ đều có tri thức hơn ông sẽ coi thường Quốc hội chúng ta, lại còn xấu mặt với thế giới. Hơn nữa, nếu cứ ưa chi nói nấy thì người dân bình thường ít hiểu biết ở vùng sâu vùng xa sẽ trở nên hoang mang và đau xót lắm. Càng đau đớn hơn khi chợt nhận ra rằng nếu nghị sĩ mà cứ như hai ông này thì dân tộc ta không lầm than, không tụt hậu mới thật là chuyện lạ!

Mọi quốc gia theo mô hình dân chủ nghị viện đều hiến định Quốc hội là cơ quan quyền lực cao nhất; Việt Nam cũng không ngoại lệ, được quy định tại Điều 83, Hiến pháp 1992. Nhưng quyền lực cao nhất của Quốc hội khác với của Vua trong thể chế quân chủ, ở chỗ, Vua đứng trên Hiếp pháp và pháp luật; còn Quốc hội đặt dưới Hiến pháp do toàn dân phúc quyết, và phải tuân thủ pháp luật do chính mình ban hành. Vua toàn trị quyết định đến tận mọi thần dân, mọi ngõ ngách cuộc sống, kể cả tình cảm, gia đình, tập quán, tôn giáo của họ…; còn Quốc hội bị giới hạn trong phạm vi những gì liên quan tới chức năng nhà nước vốn được coi là công cụ phục vụ cho lợi ích của chủ nhân người dân.

Thế lực đứng trên QH này đã không nắm được một nghệ thuật chuyên quyền “độc chiêu” mà chuyện dân gian của cha ông ta đã để lại trong truyện “Trạng Quỳnh”, đó là việc Trạng Quỳnh cho phép lính kéo sập nhà và ỉa giữa nhà mình theo lệnh của Chúa Trịnh với điều kiện: Cho kéo nhà mà cấm được reo hò. Cho ỉa giữa nhà mà cấm được đái. Với điều kiện bắt buộc phải tuân thủ đã ra sẵn như vậy thì có mà 10 Luật Biểu tình, 10 Luật về Hội, 10 Luật Tiếp cận thông tin, 10 Luật Trưng cầu dân ý, 10 Luật Báo chí (sửa đổi), 10 lần sửa đổi Hiến pháp… thì Quỳnh đây cũng không “ngán”, bởi vì đố ai đi chệch được quỹ đạo mà Quỳnh đây đã đề ra, bởi vì ai kéo sập nhà mà reo hò thì Quỳnh đây sẽ cắt lưỡi, ai ỉa giữa nhà mà đái bậy thì Quỳnh đây sẽ cắt dái!

Một số đại biểu Quốc hội thường lên tiếng vì lẽ phải và vì quyền lợi của cử tri cho rằng, muốn các hoạt động của Quốc hội được người dân cả nước hoan nghênh và ủng hộ thì trước hết là cần sự đổi mới của đảng đối với Quốc hội, mà phương thức thiết thực nhất là tổ chức mô hình Quốc hội lưỡng viện. Theo điều 4 Hiến pháp, đảng cộng sản Việt Nam là lực lượng độc tôn lãnh đạo nhà nước và xã hội. Tuy nhiên, theo giáo sư Nguyễn Minh Thuyết thì trong tương lai, cơ quan lãnh đạo của đảng chỉ nên trực tiếp đóng vai trò Thượng nghị viện, còn Quốc hội do dân bầu ra là Hạ nghị viện.

Qua bài viết này ta thấy rằng không một cơ quan nào có từ Nhà nước mà ta không thể phân định rạch ròi để gọi tên chính xác của cơ quan đó và bỏ đi từ Nhà nước. Rất nhiều cơ quan tổ chức ở ViệtNamcó thể bỏ đi từ đệm thừa thãi Nhà nước. Gọi một cách bao trùm chung chung là một thói quen xấu và chỉ đem đến hệ quả xấu. Đó là sự thiếu kiến thức phân định để có thể gọi tên chính xác cơ quan đó nhằm xác định trách nhiệm. Trong các cơ quan chính quyền, có cơ quan mang chức năng giám sát hoạt động của cơ quan khác, nếu gọi chung như thế thì cơ quan thực hiện và cơ quan bị giám sát và cả cơ quan xử lý sai phạm cùng gom vào làm một, dễ dẫn đến sự tiêu cực, làm xóa nhòa đi ranh giới chức năng, nhiệm vụ, bổn phận.

Vào tháng 5 – 2009, ngay sau khi Bộ Công thương trình bày báo cáo triển khai dự án khai thác Bauxite ở Tây Nguyên trước Quốc hội Việt Nam, bất chấp Kiến nghị của hàng nghìn trí thức, lão thành cách mạng và các tầng lớp nhân dân trong ngoài nước, kể cả ba lá thư tâm huyết của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, nhiều chuyên gia trong các lĩnh vực khai khoáng, kinh tế, xã hội, môi trường, an ninh quốc phòng… đã lên tiếng nghiêm túc trên …

Trước các luồng ý kiến trái chiều, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng đề xuất, “Luật không thể không đề cập tới những đòi hỏi của thực tế cuộc sống, nhất là khi các vấn đề lại liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của dân”. Nếu các cơ quan có trách nhiệm không sớm giải quyết vấn đề thì tình hình sẽ còn căng thẳng phức tạp hơn nữa. Kinh nghiệm xử lý hàng ngàn vụ khiếu nại đông người vừa qua cũng phần nào đủ căn cứ thực tiễn để cơ quan soạn thảo đưa vào luật.